Genealogie

 

Waar komt de naam Boterenbrood vandaan ?

In de kerkboeken van Coevorden werd deze naam consequent als Botterbrood geschreven (1717-1757) In andere garnizoensplaatsen werd deze naam ook als Bot(t)er en Brood, meestal los van elkaar, geschreven. Daarnaast worden er diverse varianten in Nederland aangetroffen. In Kampen veranderde de naam in de Franse Tijd bij “geletterden” in Boterenbrood, steeds gebonden geschreven met de open lettergreep van het Amsterdamse dialekt, dat destijds normatief was in het onderwijs.   Het gedeelte “en” in de naam Boterenbrood is van oorsprong geen voegwoord; dat was toen “ende”.
In het Nederduitse taalgebied zijn zowel Botterbrood als Botterenbrood normale vervormingen. Bij het samenvoegen van twee zelfstandige naamwoorden, waarvan het eerste een nadere bepaling vormt bij het tweede, gebruiken de Nederfrankische dialekten gewoonlijk geen uitgang achter het eerste woord. Maar in de Nedersaksische dialekten kan de oude, zwakke tweedenaamsvalsuitgang –e(n) voorkomen. ( vergelijk peerboom-pereboom;schoutenambt-schoutambt) Botter was in het Nederduits ontstaan uit het Latijnse Butyrum (= Boter, oorspronkelijk Grieks Bou-teiros = koe-kaas)  In positie voor de “r” werd de ‘t’verzwaard en dan met “tt” geschreven (geminatie) In de dan gesloten lettergreep veranderde de “u” in de korte ‘o’ (dumm –dom) Het in Minden gevonden Bütterenbrood vertoont in Bütter een zeer oude umlaut door de i van het Latijnse Butyrum. Voor de Nederlandse taal (en dit kan evenzeer voor Nederfranksiche dialekten gelden) wordt zo’n umlautverchijnsel toegeschreven aan een “ingovaeoonse onderlaag”
(De Ingveoonse of Noordzeegermaanse talen zijn een groep van Germaanse talen en dialecten die in de buurt van de Noordzee gesproken werden. Hiertoe behoren Oudfries,Oudengels en Oudnederduits.)
Door het gemak, waarmee de varianten binnen het taalgebied konden wisselen, is het niet vreemd dat de achternaam van een en dezelfde persoon in verschillende registers (bij bijvoorbeeld verhuizingen), “anders” geschreven werd.
De eerst Groninger Johannes Botterbrood is mogelijk afkomstig uit Blomberg/Lippe, waar volgens de kerkregisters meer dan 100 keer de naam Botterbrodt voorkomt; waarschijnlijk ook een “Plattdeutsche” vervorming van Bütterenbrood. Maar ook in de zelfstandige gemeentes (Ilvese, Neuenknick, Holge, Rosenhagen, Döhren) binnen het amt Windheim zu Lahde (kreis Minden) komen vanaf 1639 flink wat personen met de naam Botterbrodt voor.

Voor genealogische gegevens ga naar www.boterenbrood.eu/TNG ( wordt binnenkort gevuld)